{"id":145,"date":"2020-05-19T23:44:06","date_gmt":"2020-05-19T21:44:06","guid":{"rendered":"http:\/\/serwer1467439.home.pl\/niezapominajkaslupno.pl-wordpress\/?page_id=145"},"modified":"2025-10-13T10:42:19","modified_gmt":"2025-10-13T08:42:19","slug":"swiat-wartosci-dziecka","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/swiat-wartosci-dziecka\/","title":{"rendered":"Rozw\u00f3j mowy"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"724\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Classroom-Rules-Poster-in-White-Colourful-Hand-Drawn-Style-2-724x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-51964\" srcset=\"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Classroom-Rules-Poster-in-White-Colourful-Hand-Drawn-Style-2-724x1024.png 724w, https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Classroom-Rules-Poster-in-White-Colourful-Hand-Drawn-Style-2-212x300.png 212w, https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Classroom-Rules-Poster-in-White-Colourful-Hand-Drawn-Style-2-768x1086.png 768w, https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Classroom-Rules-Poster-in-White-Colourful-Hand-Drawn-Style-2-1086x1536.png 1086w, https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Classroom-Rules-Poster-in-White-Colourful-Hand-Drawn-Style-2-1448x2048.png 1448w\" sizes=\"auto, (max-width: 724px) 100vw, 724px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Rozw\u00f3j mowy dziecka<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>                    Rozw\u00f3j mowy jest jednym z kluczowych aspekt\u00f3w rozwoju psychicznego dziecka&nbsp;i stanowi podstaw\u0119 dla jego funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i spo\u0142ecznego. Jak podkre\u015bla L. Kaczmarek (1988), mowa to \u201eczynno\u015b\u0107 psychofizyczna\u201d, kt\u00f3rej rozw\u00f3j uzale\u017cniony jest od dojrzewania uk\u0142adu nerwowego, sprawno\u015bci narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych, prawid\u0142owego s\u0142uchu oraz stymulacji \u015brodowiskowej. Proces ten przebiega etapowo, ale indywidualne tempo i jako\u015b\u0107 rozwoju mowy mog\u0105 si\u0119 znacznie r\u00f3\u017cni\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. Uwarunkowania rozwoju mowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Na rozw\u00f3j mowy wp\u0142ywa szereg czynnik\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>a) Biologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dojrzewanie o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego, zw\u0142aszcza o\u015brodk\u00f3w mowy w lewej p\u00f3\u0142kuli m\u00f3zgu (o\u015brodek Broki, Wernickego),<\/li>\n\n\n\n<li>sprawno\u015b\u0107 narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych (j\u0119zyka, warg, podniebienia, \u017cuchwy),<\/li>\n\n\n\n<li>prawid\u0142owy s\u0142uch fizjologiczny i fonematyczny \u2013 jak podkre\u015bla M. Pruszewicz (1992), jego zaburzenia s\u0105 najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 op\u00f3\u017anie\u0144 rozwoju mowy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>b) \u015arodowiskowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>kontakt dziecka z j\u0119zykiem ojczystym i bogate \u015brodowisko komunikacyjne,<\/li>\n\n\n\n<li>emocjonalny klimat w rodzinie,<\/li>\n\n\n\n<li>na\u015bladowanie mowy doros\u0142ych i r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w.<br>H. Styczek (1982) podkre\u015bla, \u017ce mowa rozwija si\u0119 \u201ew akcie komunikacji\u201d, a wi\u0119c w codziennych sytuacjach spo\u0142ecznych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>c) Psychologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>poziom rozwoju poznawczego,<\/li>\n\n\n\n<li>motywacja do komunikowania si\u0119,<\/li>\n\n\n\n<li>rozw\u00f3j emocjonalny i spo\u0142eczny, kt\u00f3ry wp\u0142ywa na ch\u0119\u0107 podejmowania kontakt\u00f3w s\u0142ownych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>2. Etapy rozwoju mowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Polscy logopedzi i psycholingwi\u015bci (m.in. L. Kaczmarek, M. Przetacznik-Gierowska, B. Roc\u0142awski, S. Grabias) wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 kilka etap\u00f3w rozwoju mowy:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Etap I \u2013 okres melodii (0\u20131 rok \u017cycia)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>To etap przedj\u0119zykowy, w kt\u00f3rym dominuje reakcja wokalna o charakterze emocjonalnym. Wyst\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>krzyk noworodka,<\/li>\n\n\n\n<li>g\u0142u\u017cenie (ok. 2\u20133 miesi\u0105ca \u017cycia),<\/li>\n\n\n\n<li>gaworzenie (ok. 6\u201310 miesi\u0105ca \u017cycia).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Zjawiska te s\u0105 podstaw\u0105 przysz\u0142ej artykulacji. Jak wskazuje B. Roc\u0142awski (1998), brak gaworzenia do 10. miesi\u0105ca mo\u017ce by\u0107 objawem zagro\u017cenia rozwoju mowy.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Etap II \u2013 okres wyrazu (1\u20132 rok \u017cycia)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dziecko zaczyna u\u017cywa\u0107 pojedynczych s\u0142\u00f3w o znaczeniu ca\u0142ych zda\u0144, np.&nbsp;<em>mama<\/em>&nbsp;= \u201emamo, chod\u017a\u201d,&nbsp;<em>bam<\/em>&nbsp;= \u201eupad\u0142o\u201d. W 18. miesi\u0105cu \u017cycia pojawia si\u0119 tzw. eksplozja s\u0142ownictwa \u2013 s\u0142ownik czynny mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107 z kilkunastu do kilkuset s\u0142\u00f3w. Wed\u0142ug L. Kaczmarka (1988) dziecko pod koniec drugiego roku \u017cycia powinno zna\u0107 i stosowa\u0107 oko\u0142o 300 s\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Etap III \u2013 okres zdania (2\u20133 rok \u017cycia)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Wypowiedzi dziecka staj\u0105 si\u0119 dwu- lub trzywyrazowe, pojawia si\u0119 zdanie proste, cz\u0119sto pozbawione form gramatycznych:&nbsp;<em>Mama daj pi\u0107<\/em>,&nbsp;<em>Ja bawi\u0107 auto<\/em>. Zgodnie z koncepcj\u0105 S. Grabiasa (2001), na tym etapie mowa zaczyna pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i narracyjn\u0105 \u2013 dziecko nie tylko reaguje, ale zaczyna inicjowa\u0107 dialog.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Etap IV \u2013 okres swoistej mowy dzieci\u0119cej (3\u20137 rok \u017cycia)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>To czas intensywnego rozwoju gramatyki i fonetyki.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dziecko opanowuje odmian\u0119 przez przypadki, czasy, rodzaje,<\/li>\n\n\n\n<li>rozwija si\u0119 s\u0142ownik czynny i bierny (do ok. 4000 s\u0142\u00f3w w wieku 5 lat \u2013 wg M. Krajny, 2012),<\/li>\n\n\n\n<li>pojawia si\u0119 wymowa wszystkich g\u0142osek, cho\u0107 niekt\u00f3re (sz, \u017c, cz, d\u017c, r) mog\u0105 by\u0107 utrwalane dopiero do 6. roku \u017cycia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug E. Cieszy\u0144skiej (2013), w tym okresie kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa lateralizacja i rozw\u00f3j funkcji s\u0142uchowo-j\u0119zykowych, co wp\u0142ywa na przygotowanie do nauki czytania i pisania.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. Rozw\u00f3j fonetyczno-fonologiczny<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Proces nabywania g\u0142osek ma sw\u00f3j ustalony porz\u0105dek:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>2\u20133 r.\u017c.: g\u0142oski&nbsp;<em>p, b, m, t, d, n, k, g, \u015b, \u017a, \u0107, d\u017a, j, l<\/em><\/li>\n\n\n\n<li>4 r.\u017c.:&nbsp;<em>f, w, s, z, c, dz<\/em><\/li>\n\n\n\n<li>5\u20136 r.\u017c.:&nbsp;<em>sz, \u017c, cz, d\u017c, r<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug B. Roc\u0142awskiego (1998), kolejno\u015b\u0107 ta odzwierciedla stopie\u0144 trudno\u015bci artykulacyjnej \u2013 od d\u017awi\u0119k\u00f3w wargowych i nosowych po dr\u017c\u0105ce i szczelinowe.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4. Rozw\u00f3j leksykalny i gramatyczny<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0142ownik dziecka rozwija si\u0119 dynamicznie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>ok. 1 r.\u017c. \u2013 10 s\u0142\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>ok. 2 r.\u017c. \u2013 200\u2013300 s\u0142\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>ok. 3 r.\u017c. \u2013 1000 s\u0142\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>ok. 6 r.\u017c. \u2013 4000\u20136000 s\u0142\u00f3w (Kaczmarek, 1988; Krajna, 2012).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>R\u00f3wnolegle rozwija si\u0119 gramatyka. Dziecko zaczyna rozumie\u0107 i stosowa\u0107 odmian\u0119 przez przypadki, tworzy zdania z\u0142o\u017cone, pojawiaj\u0105 si\u0119 konstrukcje przyczynowo-skutkowe i narracyjne. Jak podkre\u015bla M. Wysocka (2010), rozw\u00f3j gramatyczny jest silnie zwi\u0105zany\u00a0<br>z poziomem rozumienia mowy i zasobem s\u0142ownictwa biernego.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5. Czynniki op\u00f3\u017aniaj\u0105ce rozw\u00f3j mowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Do najcz\u0119stszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wady s\u0142uchu (Pruszewicz, 1992),<\/li>\n\n\n\n<li>op\u00f3\u017anienia psychoruchowe,<\/li>\n\n\n\n<li>ograniczony kontakt j\u0119zykowy w \u015brodowisku,<\/li>\n\n\n\n<li>nieprawid\u0142owe wzorce artykulacyjne,<\/li>\n\n\n\n<li>zaburzenia neurologiczne (np. alalia, dysfazja rozwojowa).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Jak zauwa\u017ca S. Grabias (2001), zaburzenia mowy nale\u017cy analizowa\u0107 w kontek\u015bcie ca\u0142ego systemu j\u0119zykowego i komunikacyjnego, a nie tylko fonetyki.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>6. Rola logopedy i \u015brodowiska rodzinnego<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Logopeda powinien:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>obserwowa\u0107 kamienie milowe rozwoju mowy,<\/li>\n\n\n\n<li>prowadzi\u0107 wczesn\u0105 profilaktyk\u0119 (np. masa\u017ce orofacjalne, \u0107wiczenia oddechowe, zabawy fonacyjne),<\/li>\n\n\n\n<li>wspiera\u0107 rodzic\u00f3w w budowaniu prawid\u0142owych nawyk\u00f3w komunikacyjnych.<br><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug E. Cieszy\u0144skiej (2013), najskuteczniejsz\u0105 stymulacj\u0105 rozwoju mowy jest naturalna, emocjonalna rozmowa z dzieckiem, wsp\u00f3lne czytanie i zabawa s\u0142owem.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kamienie milowe rozwoju mowy (wg Kaczmarka, 1988; Roc\u0142awskiego, 1998)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Wiek dziecka<\/strong><\/td><td><strong>Typowe umiej\u0119tno\u015bci j\u0119zykowe<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>0\u20136 mies.<\/td><td>g\u0142u\u017cenie, reakcja na g\u0142os, r\u00f3\u017cnicowanie intonacji<\/td><\/tr><tr><td>6\u201312 mies.<\/td><td>gaworzenie, rozumienie kilku s\u0142\u00f3w, gest wskazywania<\/td><\/tr><tr><td>12\u201324 mies.<\/td><td>pierwsze s\u0142owa, proste zdania, eksplozja s\u0142ownika<\/td><\/tr><tr><td>2\u20133 lata<\/td><td>zdania dwu- i trzywyrazowe, odmiana rzeczownik\u00f3w i czasownik\u00f3w<\/td><\/tr><tr><td>3\u20134 lata<\/td><td>zdania z\u0142o\u017cone, rozw\u00f3j s\u0142ownika, poprawna wymowa wi\u0119kszo\u015bci g\u0142osek<\/td><\/tr><tr><td>5\u20136 lat<\/td><td>opanowanie systemu fonetycznego, zdania z\u0142o\u017cone, narracje<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>                                       Rozw\u00f3j mowy jest procesem z\u0142o\u017conym, kt\u00f3ry przebiega w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z rozwojem poznawczym, emocjonalnym i spo\u0142ecznym dziecka. Odpowiednie warunki \u015brodowiskowe, bogate interakcje j\u0119zykowe i wczesna interwencja logopedyczna stanowi\u0105 podstaw\u0119 prawid\u0142owego rozwoju komunikacji. Jak podkre\u015bla S. Grabias (2001), \u201emowa jest czynno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105 \u2013 rozwija si\u0119 w dialogu i s\u0142u\u017cy porozumiewaniu si\u0119\u201d, dlatego najwa\u017cniejszym czynnikiem wspieraj\u0105cym rozw\u00f3j mowy dziecka jest codzienny, \u017cywy kontakt z drugim cz\u0142owiekiem.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-9d6595d7 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"flex-basis:100%\">\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Cieszy\u0144ska, J. (2013).&nbsp;<em>Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6 roku \u017cycia.<\/em>&nbsp;Krak\u00f3w: Wydawnictwo Edukacyjne.<\/li>\n\n\n\n<li>Grabias, S. (2001).&nbsp;<em>J\u0119zyk, poznanie, interakcja.<\/em>&nbsp;Lublin: Wydawnictwo UMCS.<\/li>\n\n\n\n<li>Kaczmarek, L. (1988).&nbsp;<em>Nasze dziecko uczy si\u0119 mowy.<\/em>&nbsp;Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.<\/li>\n\n\n\n<li>Krajna, M. (2012).&nbsp;<em>Rozw\u00f3j mowy dzieci w wieku przedszkolnym.<\/em>&nbsp;Warszawa: PWN.<\/li>\n\n\n\n<li>Pruszewicz, M. (1992).&nbsp;<em>Foniatria kliniczna.<\/em>&nbsp;Warszawa: PZWL.<\/li>\n\n\n\n<li>Roc\u0142awski, B. (1998).&nbsp;<em>Zarys fonetyki i fonologii wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka polskiego.<\/em>&nbsp;Gda\u0144sk: UG.<\/li>\n\n\n\n<li>Styczek, I. (1982).&nbsp;<em>Logopedia. Pytania i odpowiedzi.<\/em>&nbsp;Warszawa: PWN.<\/li>\n\n\n\n<li>Wysocka, M. (2010).&nbsp;<em>Rozw\u00f3j j\u0119zyka i komunikacji dziecka.<\/em>&nbsp;Krak\u00f3w: Impuls.<\/li>\n\n\n\n<li>Przetacznik-Gierowska, M. &amp; Tyszkowa, M. (red.) (1996).&nbsp;<em>Psychologia rozwoju cz\u0142owieka.<\/em>&nbsp;Warszawa: PWN.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rozw\u00f3j mowy dziecka Rozw\u00f3j mowy jest jednym z kluczowych aspekt\u00f3w rozwoju psychicznego dziecka&nbsp;i stanowi podstaw\u0119 dla jego funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i spo\u0142ecznego. Jak podkre\u015bla L. Kaczmarek (1988), mowa to \u201eczynno\u015b\u0107 psychofizyczna\u201d, kt\u00f3rej rozw\u00f3j uzale\u017cniony jest od dojrzewania uk\u0142adu nerwowego, sprawno\u015bci narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych, prawid\u0142owego s\u0142uchu oraz stymulacji \u015brodowiskowej. Proces ten przebiega etapowo, ale indywidualne tempo i &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/swiat-wartosci-dziecka\/\" class=\"more-link\">Czytaj dalej<span class=\"screen-reader-text\"> Rozw\u00f3j mowy<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-145","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/145","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=145"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/145\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51970,"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/145\/revisions\/51970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezapominajkaslupno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=145"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}